به قلم آریا عامری | رواندرمانگر تحلیلی
تاریخ انتشار: 5 مرداد 1405
رواندرمانی چه تفاوتی با گفتوگو با دوستان و آشنایان دارد؟
چه زمان به رواندرمانی نیاز است؟
اولین قدم برای دریافت درمان چیست؟
چگونه رویکرد درمانی را انتخاب کنیم و چه کسانی مجاز به ارائۀ رواندرمانی هستند؟
خطوط قرمز رواندرمانی و انتخاب درمانگران چیست؟
جلسۀ اول درمان به چه صورت خواهد بود؟
آیا همراه با رواندرمانی باید دارو مصرف کنم؟
چه کسانی در جلسه حضور دارند و از محتوای جلسات با خبر میشوند؟
جلسات رواندرمانی به چه صورت خواهد بود؟
آیا ممکن است درمانگر بخواهد با نزدیکان من صحبت کند؟
جلسات رواندرمانی کی به اتمام میرسد و آیا رواندرمانی همیشه موثر است؟
هربار که با کوچکترین تغییری در زندگی مواجه میشد، دلشوره میگرفت. قلبش تندتند میزد، دستهایش عرق میکرد و مدام بدترین اتفاقات ممکن را در ذهنش مرور میکرد. با اینکه همه به او میگفتند: «بیخیال باش اینا همش استرسه، میگذره!»، با گذر زمان شرایطش دشوارتر میشد و کمکم روی کار و زندگیاش تاثیر میگذاشت. تا اینکه تصمیم گرفت از یک رواندرمانگر کمک بگیرد.
شاید شما هم تجربهای مشابه داشته باشید یا افرادی را بشناسید که با چنین احساساتی دستوپنجه نرم میکنند. بسیاری از افراد فکر میکنند اضطراب، غم، استرس شدید یا حتی مشکلات ارتباطی بخشی طبیعی از زندگی روزمرۀ انسان است و باید با آنها کنار آمد. گاه این مشکلات برای مدت طولانی ادامه پیدا میکنند و بر روابط، شغل و کیفیت زندگی فرد تاثیر میگذارد، کمک گرفتن از یک متخصص میتواند نقطه شروعی برای تغییر باشد. اینجاست که رواندرمانی معنا پیدا میکند.
رواندرمانی فردی یا در زبان عام تراپی، درمانی مبتنی بر رابطۀ بین مراجع و یک فرد متخصص است که به افراد کمک میکند احساسات و رفتارهای خود را بهتر بشناسند و راهکارهای موثرتری برای مواجهه با مسائل زندگی پیدا کنند. در جلسات رواندرمانی، فرد در فضایی ایمن، محرمانه و به دور از قضاوت با رواندرمانگر گفتوگو میکند تا ریشۀ مشکلات خود را شناسایی کرده و برای تغییر آنها تلاش کنیم.
.
رواندرمانی چه تفاوتی با گفتوگو با دوستان و آشنایان دارد؟
شاید برایتان سؤال باشد که بسیاری از دوستان یا آشنایان من به صحبتهای من گوش میدهند و توصیههای مفیدی به من میکنند چه نیازی به رواندرمانگر دارم؟ در نگاه اول چنین فضایی بسیار مناسب و مفید است، مشاوره با چنین نزدیکانی میتواند برای مسائل جاری در زندگی روزمره بسیار مفید باشه ولی مسئله آنجایی آغاز میشود مشکلات جدی در خود یا دیگری احساس میکنیم که با گفتوگوی خالی کار به جایی برده نمیشود یا حتی ممکن است آشنایان این چنینی در دسترس ما نباشند.
رواندرمانی صرفا یک گفتوگو نیست؛ رواندرمانی جلسات از پیش تعیین شدهای مبتنی بر رابطۀ درمانی بین مراجع و درمانگر است که در این رابطه، مراجع با کمک رواندرمانگر با استفاده از روشها و تکنیکهای علمی جهت حل مشکلات و مسائل زندگی تلاش میکنند.
پس این سؤال پیش میآید: چه زمان به رواندرمانی نیاز است؟
بسیاری از افراد فارغ از مشکلات و چالشهایی که در زندگی تجربه میکنند، از رواندرمانی میتوانند بهره ببرند. دامنۀ افرادی که جویای رواندرمانی هستند بسیار وسیع است. برخی به خاطر افسردگی، وسواس، اضطراب و یا مشکلات خشم به رواندرمانی مراجعه میکنند. عدهای دیگر برای کمک بیماریهای مزمن یا حاد جسمی که تاثیرات زیادی بر احساسات و کیفیت زندگی آنها دارد جویای رواندرمانی هستند. برخی دیگر برای حل مشکلات سریع یا حتی مشکلات بزرگ زندگی مثل طلاق، از دست دادن عزیز یا اخراج از کار به درمان روی بیاورند. حتی برخی صرفاً برای شناخت بهتر خود ممکن است رواندرمانی را امتحان کنند. همانطور که مشاهده کردید، دامنۀ انگیزه شرکت در رواندرمانی میتواند بسیار وسیع باشد. نشانههایی که مشخص میکند شما یا دیگری نیاز به رواندرمانی دارید، شامل موارد زیر است:
- احساس تحت فشار بودن یا تنهایی و غم مداوم
- با وجود حمایت دوستان و خانواده، مشکلاتتان بهتر نمیشود
- تمرکز در حین کار، تحصیل یا کارهای روزمره برایتان دشوار است
- همیشه نگران و منتظر بدترین اتفاقات ممکن هستید
- رفتارهایتان، مثل نوشیدن افراطی الکل، مصرف مواد، پرخاشگری به خود یا دیگران آسیب وارد میکند
- سؤالاتی در مورد خود دارید که پاسخی برای آنها نیست
- مشکلات در حفظ روابط طولانی مدت
اولین قدم برای دریافت درمان چیست؟
با وجود اینکه بسیاری از افراد از رواندرمانی بهره میبرند، مراجعه ممکن است کار آسانی نباشد؛ رواندرمانی به هزینه و زمان نیاز دارد، همچنین فرد باید با انگ اجتماعی که ممکن است در برخی جوامع وجود داشته باشد کنار بیاید. همۀ اینها شروع درمان را دشوار میکنند. این مسائل تا حدودی قابل حل است، جلسات رواندرمانی آنلاین هزینۀ پایینتری نسبت به جلسات حضوری دارند، همچنین مسئلۀ انگ و شناخته شدن در این جلسات بسیار کمتر است. شاید این سؤال برایتان پیش آید که اثربخشی آن ممکن است کمتر از جلسات حضوری باشد ولی اکثر پژوهشها و تجربه نشان داده است جلسات آنلاین به اندازۀ جلسات حضوری مفید هستند.
اگر موانع موجود برای شروع درمان را کنار بگذاریم، انتخاب درمان و درمانگر اولین قدم برای شروع رواندرمانی است. با وجود تعداد بالای درمانگران، هیچوقت انتخاب درمانگر کار آسانی نبوده و برای اکثر افراد پیدا کردن درمانگر مناسب، بیشتر حالت آزمون و خطا داشته است. رویکردهای مختلفی برای رواندرمانی وجود دارد. هر رویکرد، نقشۀ راهی برای فهم مراجع و مشکلاتش در اختیار درمانگر میگذارد. شیوۀ برخورد با مراجع نیز در هر رویکرد متفاوت است. رویکردهایی که بر اساس شواهد اثربخشی درمان آنها تایید شده، از قبیل زیر است:
| رویکرد شناختی-رفتاری Cognitive-Behavioral Therapy | درمانگر نقش فعالتری دارد، در طول جلسات و بین آنها تکالیفی به مراجع داده میشود، تمرکز بر مسائل عینی زندگی مراجع است تعداد جلسات معمولا مشخص است (بین 10 تا 16 جلسه)، برای اکثر اختلالات روانپزشکی موثر است |
| رویکرد روانکاوی و تحلیلی Psychoanalysis | درمانگر بیشتر شنوده است و به مراجع کمک میکند تا جریان فکر فعال و طی شود، تمرکز بیشتر بر شناخت مراجع است، تعداد جلسات بیشتر است، شناخت ریشۀ مشکلات و درمان عمیقتر صورت میگیرد. برای اکثر اختلالات روانپزشکی موثر است |
| درمانهای موج سوم | درمانهایی مانند درمان مبتنی بر پذیرش ACT، درمان مبتنی بر شفقتCFT. تعداد جلسات کمتر است، درمانگر نقش فعالتری دارد، به جای تغییر افکار و احساسات بر تغییر رابطۀ فرد با افکار و هیجانها تاکید دارد |
| درمانهای اگزیستانسیال Existential Therapy | به فرد کمک میکند معنای زندگی شخصی خود را پیدا کند و مسئولانه با چالشها روبهرو شود |
همانطور که میبینید عوامل زیادی در درمان تاثیر میگذارد.
انتخاب نوع درمان به نوع مشکل، اهداف درمان، ویژگیهای فردی و نظر رواندرمانگر بستگی دارد.
چگونه رویکرد درمانی را انتخاب کنیم؟
مسیر اول: پس از ثبت درخواست در سایت، طی یک جلسۀ ارزیابی رایگان، درمانگر متناسب با شما توسط مجموعۀ دها پیشنهاد داده میشود.
مسیر دوم:
- اگر علت مسائل خود را، خودتان میدانید، الگویی تکراری در ارتباط با دیگران وجود دارد، به دنبال حل مشکل ریشهای و عمیق مسائل یا به دنبال شناخت بیشتر خود هستید رویکرد تحلیلی مناسب شماست.
- اگر به دنبال حل سریعتر مسائل، درمانی ساختارمند و مبتنی بر تمرین هستید درمان شناختی-رفتاری (CBT) مناسب شما است.
- در صورتی که با همسر یا پارتنر خود دچار تعارض شدهاید، زوجدرمانی به شما و شریک عاطفیتان کمک خواهد کرد.
- اگر به تازگی مصرف مواد را کنار گذاشتهاید، گروهدرمانی پیشنهاد میشود.
این توضیحات صرفاً برای آشنایی اولیهاند و جایگزین ارزیابی حرفهای نیستند. انتخاب رویکرد درمانی به نوع و شدت مشکل، اهداف درمان، ترجیحات مراجع، شرایط جسمی و روانی و ارزیابی درمانگر بستگی دارد.
.
با وجود تفاوتها، هدف درمان صرفا یک چیز است: فهم مراجع و کمک به او
چه کسانی مجاز به ارائۀ رواندرمانی هستند؟
رواندرمانی باید توسط متخصص سلامت روانی ارائه شود که علاوه بر تحصیلات مرتبط، آموزش بالینی کافی، صلاحیت حرفهای و مجوزهای لازم مطابق مقررات محل فعالیت خود را داشته باشد. پیش از شروع درمان میتوانید درباره تحصیلات، مجوز، رویکرد درمانی، تجربه و نحوۀ دریافت سوپرویژن از درمانگر سؤال کنید.
خطوط قرمز رواندرمانی و انتخاب درمانگران چیست؟
حتی بهترین درمانگران نیز کامل نیستند و ممکن است در برخی موقعیتها اشتباه کنند ولی هیچگاه این اشتباه منجر به آسیب به بیمار نخواهد شد. این تمایز حرفهای بین درمانگران باصلاحیت و فاقد صلاحیت است. یکی از مشخصۀ درمانگران بیصلاحیت، صحبت کردن بسیار زیاد درمانگر است تا جایی که مراجع احساس کند صحبتهای او شنیده نمیشود یا فرصت صحبت کردن نداشته باشد. مشخصۀ مهم دیگر به اشتراک گذاشتن اطلاعات نامناسب و نامربوط از زندگی شخصی درمانگر است که مراجع هیچ نیازی به دانستن آنها ندارد. مثلا؛ مراجع نیازی به این نکته ندارد که درمانگر هفتۀ گذشته در سواحل کدام کشور بوده است یا حتی وضعیت تأهل درمانگر چگونه است. درمانگرانی که صحبتها و رفتار مراجعین را قضاوت میکنند و یا حین جلسات حواسشان جای دیگری است نیز از صلاحیت کافی برخوردار نیستند. یکی از مهمترین اصول رواندرمانی پایبندی به اصول اخلاقی است. خطرناکترین آسیبها در رواندرمانی ناشی از کنار گذاشتن اخلاقیات درمان است. برقراری هرگونه رابطۀ خارج از اتاق درمان ممنوع است. هیچ گونه دادوستد جنسی نباید بین درمانگر و درمانجو برقرار شود. اطلاعات اتاق درمان باید کاملا محرمانه باقی بماند. هرگونه سوءاستفاده مالی و تهدید از جانب درمانگر ممنوع است. از دیگر خطوط قرمز رواندرمانی میتوان به موارد مقابل اشاره کرد: ارائۀ درمان خارج از حیطۀ تخصص، وعدۀ قطعی درمان یا تضمین نتیجه، نداشتن توضیح روشن درباره هزینه، لغو جلسه، محرمانگی و حدود رابطه و تحقیر، تهدید یا تبعیض مراجع
جلسۀ اول درمان به چه صورت خواهد بود؟
اولین جلسه ممکن است برای شما اضطرابزا باشد، چرا که بایستی از مسائل شخصی خود پیش کسی که شناخت کافی ندارید صحبت کنید. نگران نباشید این اضطراب کاملا طبیعی است (نبود اضطراب هم طبیعی است). جلسۀ اول بیشتر با اطلاعات عمومی و کلی از زندگی مراجع آغاز میشود، اطلاعاتی مانند: سن، شغل، وضعیت خانوادگی، تجربیات گذشته از رواندرمانی، مشکل اصلی که مراجع را به رواندرمانی کشانده، انتظارات از درمان و… . معمولا پایان جلسۀ اول نیز با انتظارات درمانگر به پایان میرسد، اطلاعاتی از قبیل: قوانین مربوط به هزینه و کنسلی جلسات، ساختار حاکم بر جلسات. در صورتی که درمانگر و مراجع تصمیم به ادامۀ جلسات داشته باشند، زمان جلسه مشخص شده و به صورت هفتگی (یک جلسه) ادامه خواهد یافت. درمانگر طی این ارزیابی متوجه میشود که آیا مسائل مراجع مناسب رویکرد مد نظر هست و در صورت نیاز -در سریعترین زمان ممکن- به درمانگر دیگر ارجاع پیدا خواهد کرد.
آیا همراه با رواندرمانی باید دارو مصرف کنم؟
بستگی دارد. نیاز به دارو به نوع و شدت نشانهها، سابقه فرد و ارزیابی روانپزشک بستگی دارد. برخی افراد فقط از رواندرمانی استفاده میکنند و برای برخی، ترکیب رواندرمانی و دارودرمانی مناسبتر است. روانشناس دارو تجویز نمیکند، اما در صورت نیاز میتواند مراجعه به روانپزشک را پیشنهاد دهد. شروع، تغییر یا قطع دارو باید با نظر پزشک انجام شود. تصمیم نهایی برای مصرف یا عدم مصرف دارو بر عهدۀ خود مراجع است و درمانگر نمیتواند مراجع را مجبور به مصرف دارو کند.
.
چه کسانی در جلسه حضور دارند و از محتوای جلسات با خبر میشوند؟
بهجز مراجع و درمانگر هیچکس از صحبتهایی که در حین جلسات صورت میگیرد باخبر نخواهد شد. یکی از مهمترین اصول رواندرمانی، حفظ محرمانگی است. هر آنچه در جلسات مطرح میشود محرمانه باقی میماند و بدون رضایت مراجع در اختیار کسی قرار نمیگیرد. این اصل به مراجع کمک میکند تا با احساس امنیت و اعتماد، دربارۀ افکار، احساسات و تجربیات خود آزادانه صحبت کنید. البته در برخی شرایط استثنایی مانند وجود خطر جدی برای جان دیگری یا خود مراجع یا با حکم دادگاه رواندرمانگر ممکن است بخشی از اطلاعات را دراختیار مراجع ذیصلاح قرار دهد. در مورد درمان کودک نوجوان بحث کمی متفاوت است.
جلسات هفتگی به چه صورت خواهد بود؟
معمولا هر جلسه رواندرمانی فردی، فارغ از رویکرد، هفتهای یک جلسه 45 تا 50 دقیقهای خواهد بود. با توجه به موارد استثنا و نیاز مراجع ممکن است این برنامه تغییر کند.
آیا ممکن است درمانگر بخواهد یا نزدیکان من صحبت کند؟
در درمان فردی بزرگسال، ارتباط درمانگر با نزدیکان معمولاً فقط با اطلاع و رضایت مراجع و در صورت وجود ضرورت یا هدف درمانی مشخص انجام میشود. درمانگر باید پیش از این ارتباط، حدود اطلاعاتی را که قرار است مطرح شود با مراجع روشن کند؛ مگر در شرایط استثنایی قانونی یا ایمنی (رجوع کنید به مقاله اخلاقیات کودک و نوجوان).
جلسات کی به اتمام میرسد؟
پایان درمان با توجه به رویکرد ممکن است متفاوت باشد، در رویکرد شناختی-رفتاری ممکن است بین 10 تا 16 جلسه یا حتی کمی بیشتر باشد. درمان تحلیلی به علت عمق بیشتر طولانیتر باشد. در جلسۀ اول میتواند انتظار خود از پایان درمان را مطرح کنید.
به عنوان یک قاعدۀ کلی شما میتوانید درمان خود را هر موقع که خواستید قطع کنید ولی بهتر است قبل از قطع جلسات با درمانگر خود در این باره صحبت کنید.
آیا رواندرمانی همیشه موثر است؟
برای اکثر افراد رواندرمانی موثر است. میزان موفقیت رواندرمانی به سه عامل اصلی بستگی دارد: درمان مبتنی بر شواهد، تجربه و سواد درمانگر، ویژگیهای شخصیتی مراجع. درمانهای ذکر شده در این مقاله از درمانهای مبتنی بر شواهد هستند که اثربخشی آنها تایید شده است. انتخاب درمانگر حرفهای و اخلاقمدار تاثیر مستقیم بر میزان موفقیت درمان دارد.. همکاری و فعال بودن مراجع یکی از مهمترین فاکتورهای موفقیت درمان است. درمان به تلاش درمانگر و مراجع نیاز دارد تا حداکثر تاثیر خود را در زندگی مراجع گذارد.
رواندرمانی چه زمانی تاثیر خود را بر زندگی من میگذارد؟
تاثیرات رواندرمانی با توجه به رویکرد، نوع مشکل، شخصیت، هدف و تاریخچه مراجع میتواند متفاوت باشد. در رویکرد شناختی-رفتاری اکثر افراد از جلسه 6 الی 12 تاثیرات مثبت را در زندگی خود احساس میکنند. در رویکرد تحلیلی ممکن است تاثیرات مثبت عینی در زندگی کمی دیرتر مشخص شود. برخی بعد از اولین جلسه ممکن است احساس رهایی کنند و برخی بعد از 20 جلسه. حتی برخی بعد از بهبود کامل بخواهند جلسات را ادامه دهند. در نظر داشته باشید که طی درمان ممکن است احساسات مختلفی را تجربه کنید، گاهی در جلسات خشمگین، ناراحت یا بسیار شاد باشید. این احساسات ممکن است شدیدتر از شروع درمان شما باشد و به این معنا نیست که رواندرمانی مفید یا غیرمفید بوده است. ممکن است این عواطف به علت روبهرو شدن با واقعیاتی باشد که تا قبل از جلسات از آنها بیخبر بودهاید.
به یاد داشته باشید رودخانه قبل از اینکه زلال و صاف باشد، گلآلود بوده است.
بهتر است قبل از اقدام به کاری، مثلا قطع جلسات، احساسات و عواطف خود در مورد درمان را با درمانگر خود به اشتراک بگذارید.
رواندرمانی، سفری برای شناخت بهتر خود، درک عمیقتر احساسات و یادگیری شیوههای سالمتر برای مواجهه با چالشهای زندگی است. مراجعه به رواندرمانی به معنای ضعف نیست؛ بلکه نشاندهنده مسئولیتپذیری و توجه به سلامت روان خود و عزیزانمان است. اگر احساس میکنید مشکلاتتان برای مدت طولانی ادامه داشته، روابط یا کیفیت زندگیتان را تحت تاثیر قرار داده یا به تنهایی از پس آنها برنمیآیید، کمک گرفتن از یک متخصص یا تیم حرفهای میتواند آغاز مسیری تازه باشد. برداشتن اولین قدم شاید دشوار به نظر برسد، اما همین تصمیم میتواند زمینهساز تغییرات ارزشمند و پایدار در زندگی شما و نزدیکانتان باشد.
برای انتخاب درمانگر، میتوانید درخواست ارزیابی اولیه خود را ثبت کنید تا بر اساس مسئله، اهداف و ترجیحات شما، گزینههای مناسب معرفی شوند.
.
تصویر: افسردگی از Jacob Lawrence
